RÖPORTAJ

4 kez izlendi.

Mehmet Alibakay Diyarbakırın Hafızası Doğru Kaynaklarla Geleceğe Taşınmalı

Yayınlanma Tarihi : 08 Ağustos 2026, 12:24

Reyhan GÜLER - Araştırmacı yazar Mehmet Alibakay, 1982 yılından bu yana sürdürdüğü şehir araştırmaları çalışmalarını Diyarbakır merkezli özel kütüphanesinde devam ettiriyor. Diyarbakır'ın tarihi, kültürü, edebiyatı ve basın geçmişine ilişkin çok sayıda yazılı ve görsel kaynağı bir araya getiren Alibakay, Türkiye'nin 81 ili, 100 dünya ülkesi ve farklı konu başlıklarına ilişkin geniş arşiviyle araştırmacı, akademisyen ve gazetecilere kaynak desteği sağlıyor.

Diyarbakır'ın tarihi ve kültürel hafızasının korunması, gelecek kuşaklara doğru kaynaklarla aktarılması ve şehir hakkında yıllar içerisinde oluşan bilgi kirliliğinin giderilmesi amacıyla çalışmalarını sürdüren araştırmacı yazar Mehmet Alibakay, kurduğu özel kütüphaneyle dikkat çekiyor.

Uzun yıllar eğitim alanında görev yaptıktan sonra emekli olan Alibakay, emekliliğinin ardından çalışmalarını şehir araştırmalarına yoğunlaştırdı. Bugün "Şehir Araştırmaları Merkezi" adıyla çalışmalarını sürdürdüğü özel kütüphanesinde Diyarbakır başta olmak üzere Türkiye'nin farklı şehirleri ve dünyanın çeşitli ülkelerine ilişkin çok sayıda kaynak bulunuyor.

Diyarbakır merkezli bir şehir hafızası oluşturuldu

Çalışmalarının merkezinde Diyarbakır'ın bulunduğunu belirten Alibakay, özel kütüphanesinin temel oluşumunun Diyarbakır'a ilişkin kaynakların bir araya getirilmesiyle başladığını ifade ediyor.

Merkez içerisinde farklı konu ve coğrafyalara göre özel bölümler oluşturduklarını anlatan Alibakay, bir salonu "Diyarbakır Şehir Araştırmaları Merkezi", diğer bir salonu "Türkiye Şehir Araştırmaları Merkezi", üçüncü salonu ise "100 Dünya Ülkesi" başlığı altında düzenlediklerini belirtiyor.

Bu bölümlerde yalnızca kitapların bulunmadığını ifade eden Alibakay, şehir araştırmalarının farklı kaynak türlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirdiğine dikkat çekiyor.

Kütüphanede kitapların yanı sıra dergiler, gazeteler, fotoğraflar, plaklar ve çeşitli tarihi ve kültürel materyaller de yer alıyor. Böylece Diyarbakır'ın geçmişine ilişkin yalnızca yazılı değil, görsel ve işitsel hafızanın da korunması hedefleniyor.

81 ilin yanı sıra 100 dünya ülkesine ilişkin kaynak

Şehir Araştırmaları Merkezi'nin yalnızca Diyarbakır'la sınırlı olmadığını vurgulayan Alibakay, Türkiye'nin 81 iline ilişkin hatırı sayılır bir kaynak birikimine sahip olduklarını söylüyor.

Merkezde Türkiye'nin farklı şehirlerinin tarihi, kültürü, sanatı, edebiyatı ve sosyal yaşamına ilişkin kitap ve süreli yayınların bulunduğunu belirten Alibakay, bunun yanında 100 dünya ülkesine ilişkin kaynakların da ayrı bir bölümde toplandığını ifade ediyor.

Bu yönüyle merkezin yalnızca bir özel kütüphane değil, aynı zamanda farklı şehirlerin ve toplumların tarihsel ve kültürel gelişimini incelemek isteyenler için geniş kapsamlı bir araştırma arşivi niteliği taşıdığı görülüyor.

İstanbul arşivinde binlerce kaynak bulunuyor

Türkiye'nin tarih boyunca önemli merkezlerinden biri olan İstanbul'a ilişkin arşivin de merkezde önemli bir yer tuttuğunu belirten Alibakay, İstanbul konusunda yaklaşık 2 binin üzerinde kaynağa sahip olduklarını ifade ediyor.

Kitapların yanı sıra İstanbul'a ilişkin dergi ve gazetelerin de arşivlendiğini belirten Alibakay, farklı şehirlerden araştırmacıların geçmişte yayımlanmış yazı, şiir veya çalışmalarını aradıkları durumlarda da ellerindeki kaynaklardan yararlanarak destek vermeye çalıştıklarını anlatıyor.

Alibakay, ellerinde mevcut olan kaynakları gerektiğinde fotoğraflama yöntemiyle araştırmacılara ulaştırdıklarını belirterek, merkezin bilgiye erişim konusunda önemli bir işlev üstlendiğini dile getiriyor.

Araştırmacı ve akademisyenlere kaynak desteği

Merkezin faaliyetleri arasında araştırmacı ve akademisyenlerden gelen taleplerin karşılanması da önemli bir yer tutuyor.

Diyarbakır veya Türkiye'nin farklı şehirleri üzerine araştırma yapan akademisyenlerin, gazetecilerin ve araştırmacıların zaman zaman merkeze başvurduğunu belirten Alibakay, ellerindeki kaynaklar ölçüsünde bu taleplere cevap verdiklerini ifade ediyor.

Özellikle geçmiş dönemlere ait gazete, dergi ve kitapların araştırmacılar açısından önemli bir kaynak olduğunu belirten Alibakay, kaynağın doğruluğunun ve güvenilirliğinin de en az kaynağa ulaşmak kadar önemli olduğuna dikkat çekiyor.

Doğru bilgiye ulaşmak için kaynak karşılaştırması yapılıyor

Şehir tarihi araştırmalarında karşılaşılan en önemli sorunlardan birinin yanlış bilgilerin zaman içerisinde doğru bilgi gibi aktarılması olduğunu belirten Alibakay, Diyarbakır'ın geçmişine ilişkin çalışmalarında farklı kaynakları karşılaştırmaya büyük önem verdiklerini ifade ediyor.

Yıllar içerisinde bazı bilgilerin birbirine karıştığını ve doğru ile yanlışın ayırt edilmesinin zaman zaman güçleştiğini dile getiren Alibakay, araştırmacıların bu nedenle yalnızca tek bir kaynağa bağlı kalmaması gerektiğini savunuyor.

Merkezde yapılan çalışmaların temel amaçlarından birinin de farklı kaynakları karşılaştırarak mümkün olduğunca doğru bilgiye ulaşmak olduğunu belirten Alibakay, Diyarbakır'ın tarihinin sağlıklı şekilde ortaya konulmasının ancak kaynakların titizlikle incelenmesiyle mümkün olabileceğini ifade ediyor.

Ulu Cami çalışması ses getirdi

Mehmet Alibakay ve ekibinin Diyarbakır'ın tarihi ve kültürel değerlerine ilişkin yaptığı araştırmalar zaman zaman kamuoyunda da geniş yankı buluyor.

Diyarbakır Ulu Cami üzerine gerçekleştirdikleri bir çalışmanın kamuoyunda ses getirdiğini belirten Alibakay, bunun yanı sıra şehirle ilgili farklı konularda hazırladıkları araştırmaların da zaman içerisinde karşılık bulduğunu ifade ediyor.

Alibakay'a göre bu çalışmaların temel amacı yalnızca geçmişi anlatmak değil, Diyarbakır'ın doğru kaynaklarla tanıtılmasına katkı sunmak.

1982den bu yana değişmeyen araştırma tutkusu

Araştırmacı yazar Mehmet Alibakay, şehir araştırmalarını 1982 yılından bu yana sürdürdüğünü belirtiyor.

Uzun yıllara yayılan bu süreç içerisinde çok sayıda kitap, gazete, dergi, fotoğraf ve farklı materyali bir araya getiren Alibakay, çalışmalarını bugün kendi özel kütüphanesinde sürdürüyor.

Yıllar boyunca oluşturulan arşivin bugün önemli bir birikime dönüştüğünü ifade eden Alibakay, bu birikimin yalnızca kendisi için değil, Diyarbakır'ın geçmişini araştıran herkes için değer taşıdığını belirtiyor.

Merkez dijital ortamda da takip edilebiliyor

Şehir Araştırmaları Merkezi'nin çalışmaları sanal ortamda da takip edilebiliyor. Diyarbakır merkezli çalışmalar başta olmak üzere Türkiye'nin farklı şehirlerine ve çeşitli konu başlıklarına ilişkin yapılan araştırmalar hakkında dijital ortam üzerinden bilgi edinilebiliyor.

Bu durum, fiziksel arşivin yanı sıra dijital erişimin de önem kazandığı günümüzde merkezin çalışmalarının daha geniş bir kitleye ulaşmasına imkan sağlıyor.

Diyarbakırın basın hafızası için müze önerisi

Mehmet Alibakay'ın dikkat çektiği en önemli konulardan biri ise Diyarbakır'da bir "Basın İletişim Müzesi" kurulması.

Diyarbakır'ın yalnızca siyasi ve sosyal tarihi değil, basın geçmişinin de şehrin hafızasının önemli bir parçası olduğunu belirten Alibakay, ellerinde yüzlerce farklı dergi koleksiyonu bulunduğunu ifade ediyor.

Arşivlerinde yaklaşık 60 gazeteye ait tam veya temin edilebilen sayıların bulunduğunu belirten Alibakay, geçmişte Diyarbakır'da yayımlanan gazete ve dergilerin korunmasının büyük önem taşıdığını dile getiriyor.

Alibakay, Diyarbakır'ın geçmişine ışık tutan bu yayınların uygun bir mekanda bir araya getirilerek vatandaşların, öğrencilerin, akademisyenlerin ve araştırmacıların erişimine açılmasının kentin kültürel hafızasına önemli katkı sağlayacağını düşünüyor.

Basın müzesi için hazırlık yapılıyor

Diyarbakır'da bir basın iletişim müzesi kurulması konusunda kendilerinin de hazırlık yaptığını belirten Alibakay, ellerindeki materyalleri bu tür bir projeye aktarmaya hazır olduklarını ifade ediyor.

Alibakay, bu noktada karşılaştıkları en büyük sorunun ise uygun bir mekan olduğunu belirtiyor.

Şehirde geçmişten bugüne yayımlanmış gazete ve dergilerin tek bir çatı altında toplanmasının, Diyarbakır'ın basın tarihinin gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemli olacağına dikkat çeken Alibakay, böyle bir projenin hayata geçirilmesi yönündeki beklentisini dile getiriyor.

Yerel ve ulusal medyaya arşiv desteği

Şehir Araştırmaları Merkezi'nin kapıları yalnızca akademisyen ve araştırmacılara değil, medya mensuplarına da açık.

Alibakay, bugüne kadar yerel ve ulusal televizyonların yanı sıra yerli ve yabancı medya kuruluşlarından gazetecilerin de merkeze geldiğini ve ellerindeki imkanlar doğrultusunda araştırmacılara ve basın mensuplarına destek verdiklerini belirtiyor.

Özellikle tarihi olayların, şehir yapısının, kültürel mirasın ve geçmişte yaşanan sosyal gelişmelerin araştırılmasında arşiv materyallerinin önemli bir rol oynadığını ifade eden Alibakay, ellerindeki kaynakları mümkün olduğunca kamu yararına sunmaya çalıştıklarını söylüyor.

Şehir araştırmaları için önemli bir başvuru noktası

Diyarbakır merkezli çalışmaların yanı sıra Türkiye'nin 81 ili, 100 dünya ülkesi ve farklı konu başlıklarına ilişkin kaynakları bünyesinde barındıran merkez, zaman içerisinde geniş bir araştırma arşivine dönüşmüş durumda.

Kitap, gazete ve dergilerin yanı sıra fotoğraf, plak ve farklı materyallerin de korunması, merkezin klasik bir kütüphanenin ötesinde şehir hafızası açısından önemli bir arşiv niteliği taşımasını sağlıyor.

Mehmet Alibakay, sahip oldukları bu birikimin temel amacının geçmişi korumak, doğru bilgiyi ortaya çıkarmak ve Diyarbakır'ın kültürel mirasını gelecek kuşaklara aktarmak olduğunu belirtiyor.

Tan Prestij Plazada araştırmacıları ağırlıyor

Şehir Araştırmaları Merkezi'ni ziyaret etmek isteyen araştırmacılar, Şanlıurfa yolu üzerinde şehirlerarası otogarın ilerleyen bölümünde bulunan Tan Prestij Plaza'ya ulaşabiliyor.

Merkezin plaza içerisindeki 7'nci katta faaliyet gösterdiğini belirten Alibakay, araştırma yapmak, kaynak incelemek veya arşivde bulunan materyaller hakkında bilgi almak isteyenleri imkanlar ölçüsünde ağırladıklarını ifade ediyor.

Diyarbakırın dününü geleceğe taşıyan arşiv

Yaklaşık yarım asra yaklaşan araştırma serüveninde binlerce kaynağı bir araya getiren Mehmet Alibakay, Diyarbakır'ın tarihsel ve kültürel hafızasının korunması için çalışmalarını sürdürüyor.

Diyarbakır'ın geçmişine ilişkin doğru bilgiye ulaşmanın giderek daha önemli hale geldiğini belirten Alibakay, şehir araştırmalarında kaynakların korunması, karşılaştırılması ve gelecek nesillere aktarılması gerektiğine dikkat çekiyor.

Şehir Araştırmaları Merkezi bugün; Diyarbakır'ın tarihi, kültürü, edebiyatı ve basın geçmişinin yanı sıra Türkiye'nin farklı şehirleri ve dünya ülkelerine ilişkin kaynaklarıyla araştırmacılara kapılarını açıyor.

Alibakay'ın en büyük hedeflerinden biri ise yıllardır biriktirdiği bu hafızanın daha geniş kitlelere ulaşması ve özellikle Diyarbakır'ın basın geçmişini yaşatacak bir müzenin kurulması.

Çünkü bir şehrin hafızası yalnızca taş yapılarda değil; o şehri anlatan kitaplarda, gazetelerde, dergilerde, fotoğraflarda ve insanların geçmişten bugüne taşıdığı belgelerde de saklı.